Olejek eteryczny mięty zielonej (Mentha spicata)

 

Mięta – mitologia i historia

Piękna, powabna i kusząca – w Mięcie zakochał się nawet sam bóg świata umarłych, Hades, a zazdrosna Persefona przemieniła ją w roślinę. Choć główna rola w greckim micie wydaje się być znakomitym uhonorowaniem mięty zielonej, to prawdziwą sławę zapewnił jej pewien amerykański sprzedawca mydła, późniejszy wytwórca gumy do żucia: William Wrigley Jr.

Mięta – od podbojów militarnych po skromne ogródki i książki zielarskie

Mięta zielona (Mentha spicata lub viridis) wywodzi się z rejonu Morza Śródziemnego. Ceniona była już w starożytności jako roślina lecznicza, chętnie stosowana w kulinariach i dla upiększenia zapachu domostw.

Wraz z podbojami militarnymi Rzymian mięta dostała się poza rodzime tereny, w tym do Wielkiej Brytanii, gdzie jej popularność oddaje nawet nazwa garden mint, czyli mięta ogrodowa. Traktowana była jako wartościowa przyprawa, nadająca przyjemny aromat potrawom, przy tym poprawiająca trawienie, wiatropędna, o działaniu rozkurczowym. Zapach mięty relaksował umysł i ciało, poprawiał pamięć. Wywary stosowano do płukania ust i pielęgnacji skóry. Ponadto stosowano miętę do odstraszania myszy.

Liście i kwiaty mięty zielonej
Obraz nr 1: rycina mięty zielonej grafika pochodzi z książki "Köhler's Medizinal-Pflanzen" autorstwa niemieckiego lekarza i chemika Hermanna Adolpha Köhlera (1834-1879), edytowanej i wydawanej po śmierci autora pod koniec XIX w.

Mięta zielona – szczególnie lubiana przez Amerykanów

Pomimo znakomitych referencji, mięta zielona nie zrobiła w Europie wielkiej kariery, zawsze przyćmiona sławą mięty pieprzowej Mentha x piperita i mięty polej Mentha pulegum. Dopiero w Ameryce Północnej mięta zielona zyskała tytuł prawdziwej królowej mięty, głównie dzięki znanej na całym świecie gumie do żucia Wrigley’s spearmint, aromatyzowanej miętowym olejkiem. Mięta pojawia się również w produktach do higieny jamy ustnej jak pasty do zębów czy płyny do płukania ust.

Podwójna moc mięty – mieszanka amerykańska

Amerykańskim wynalazkiem było też połączenie olejku mięty zielonej z olejkiem mięty pieprzowej. W ten prosty sposób uzyskano słodki, głęboki, dość trwały zapach mięty, z intensywnym uczuciem chłodu, charakterystycznym dla mentolu z mięty pieprzowej. Połączenie to znane jest najlepiej z gumy do żucia Wrigley’s Doublemint.

Gumy do żucia – znane już w prehistorii

Warto tu wspomnieć, że guma do żucia nie jest nowym  wynalazkiem, a jej historia sięga Neolitu. Na przestrzeni tysiącleci i stuleci różne kultury sięgały po naturalne gumy do żucia – na początku były to np. żywice drzew, na przykład mastyks, czy też sok mleczny z pigwicy właściwej (Manilkara zapota) zwany chickle, pozyskiwany z naciętych pni pigwicy. Obecnie miejsce żywic przeważnie zajęły inne materiały: polimery i plastyfikatory z dodatkiem słodzików, chociaż niektóre naturalne substancje nadal mają zastosowanie w produkcji gum do żucia.

Mastyks – to żywica pistacji lentyszek, surowiec zielarski często stosowany zamiennie z pieprzem różowym. Olejek pieprzu różowego (Shinus) – co to takiego.

Doublemint – podwójna moc mięty

Mięta pieprzowa i mięta zielona klasyczne połączenie olejków eterycznych. Jeśli połączysz te olejki w proporcji 1:1, uzyskasz mieszankę, która swym zapachem dodaje energii i może pobudzać apetyt (to przydatne u małych niejadków i u osób starszych, z zanikiem apetytu). Mieszanka może też posłużyć za punkt wyjścia do kolejnych eksperymentów zapachowych, np. mieszanka „zachęcająca do tańca”:

  • cytryna – olejek eteryczny 10 g
  • doublemint – olejek 5 g (2,5 g mięty pieprzowej i 2,5 g mięty zielonej)

Mięta w mieszankach na układ trawienia

Doublemint dobrze sprawdzi się też w przypadku nudności w połączeniu z olejkiem eterycznym imbiru:

  • mięta zielona – olejek eteryczny 10 g
  • mięta pieprzowa – olejek eteryczny 10 g
  • imbir – olejek eteryczny 10 g

Uwaga, wdychanie olejku mięty pieprzowej nie jest bezpieczne dla dzieci poniżej 30 miesiąca. U dzieci i osób źle tolerujących mentol, w przypadku nudności wystarczy zastosować samą miętę zieloną lub w połączeniu z olejkiem imbirowym.

W mieszance olejków dla poprawienia apetytu, miętę zieloną można połączyć z olejkiem kminkowym

  • mięta zielona – olejek eteryczny 10 g
  • kminek – olejek eteryczny 5 g
  • Podobieństwa i różnice w działaniu mięty zielonej i mięty pieprzowej podsumowuje ta infografika Roberta Tisseranda.

 Mięta zielona u angielskiej zielarki Maud Grieve

Więcej o historii mięty, w tym mięty zielonej można dowiedzieć się od Maud Grieve (1858-1941). Była to brytyjska zielarka, artystka-amatorka zafascynowana botaniką. Dzięki dłuższemu pobytowi w Indiach zapoznała się z tamtejszym tradycyjnym systemem medycznym, czyli Ajurwedą.

W czasie pierwszej wojny światowej, kiedy w Wielkiej Brytanii zaczęło brakować surowców roślinnych do produkcji leków, bo do tej pory importowano je z innych krajów, Maud Grieve zajęła się intensywnie uprawą roślin leczniczych i badaniami nad nimi.

Jej najbardziej znanym dziełem, wyrosłym na gruncie tych doświadczeń, jest „A Modern Herbal” opublikowany w 1931 r. Książka zawiera opis właściwości medycznych, kulinarnych i kosmetycznych roślin, warunków gospodarczych, uprawowych, a nawet informacje z zakresu medycyny ludowej. Odzwierciedla wiedzę z pierwszych dekad ubiegłego wieku.

reklama gum do żucia Wrigley's
Obraz nr 2: reklama gum do żucia firmy Wrigley's z 1920 r. Pierwsza od lewej to guma z miętą zieloną, środkowa jest owocowa, a ta po prawej to double mint: połączenie mocy dwóch mięt - zielonej i pieprzowej.
widok na ogród botaniczny upamiętniający Williama Wrigleya
Obraz nr 3: Właściciel wytwórni gum, William Wrigley Jr., swoją karierę zaczynał od sprzedawania mydła. Dość szybko się zorientował, że guma do żucia jest towarem kupowanym chętniej, zbudował imperium (nadal w rękach jego rodziny) i zdobył fortunę. Na zdjęciu widoczny jest ogród botaniczny nazwany na jego cześć. Ogród położony jest na Santa Catalina Island w Californii w pobliżu ulubionego domu przedsiębiorcy i gromadzi rośliny charakterystyczne dla tego regionu.

Guma do żucia z żywicy. Mastyks.

kropla żywicy mastyksu spływająca z pnia
Obraz nr 4: kropla żywicy mastyksu spływająca po pniu pistacji lentyszek. Mastyks jest do dziś zbierany w tradycyjny sposób. Od starożytności stosowany był leczniczo, zwłaszcza na dolegliwości z układu trawiennego. Ma właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Z mastyksu pozyskuje się też olejek eteryczny (zarówno z żywicy jak i liści)
półnagie sylwetki kilku nimf wodnych - najad
Obraz nr 5: dzieło Cypriana Kamila Norwida "Najady" z 1858 r. Mentha (zwana też Minthe czy Menthe) była nimfą, czyli pomniejszym bóstwem uosabiającym siły żywotne, a dokładnie najadą. Najady według wierzeń Greków były to nimfy zamieszkujące źródła czy potoki. Mentha (której imię pochodzić może jeszcze z języka starszego niż greka, co świadczy o bardzo długiej obecności i znaczeniu mięty na tamtych terenach) pewnego dnia zobaczyła Hadesa, boga podziemnego świata zmarłych i oczarowana, próbowała go uwieść. Jednak żona Hadesa, bogini Persefona, powstrzymała najadę, przemieniając ją w miętę. Być może od tego momentu mięta zaczęła pojawiać się w greckich rytuałach pogrzebowych, ale raczej przyczyny była bardziej prozaiczna, bo zapach mięty dobrze tłumi inne wonie.

Mięta zielona po drugiej stronie lustra – karwon

Olejki eteryczne to naturalnie występujące w roślinach substancje, charakteryzujące się silnym zapachem. Choć rola olejków nie jest do końca wyjaśniona, to bezsprzecznym faktem jest ich złożona budowa – olejek eteryczny może być zbudowany z wielu setek różnych molekuł. Te molekuły to fenole, alkohole, ketony, aldehydy – czyli związki chemiczne. Są to związki chemiczne wytworzone przez Naturę.

Olejek mięty zielonej składa się w dużej mierze z molekuły o nazwie karwon. O karwonie warto zapamiętać, że: „Karwon lubi przeglądać się w lustrze” – występuje w dwóch wersjach przestrzennych, podobnych do siebie jak Ty i Twoje lustrzane odbicie lub jak ręka lewa i prawa. (-)-karwon, inaczej l-karwon, lewoskrętny, ma taki sam skład chemiczny, jak (+)-karwon, inaczej d-karwon, prawoskrętny, różnią się jednak przestrzennym rozmieszczeniem atomów. W zależności od typu karwonu, ma on inną aktywność optyczną.

Enancjomery – czy to ma znaczenie?

Dla substancji chemicznych rozmieszczenie przestrzenne atomów ma często wielkie znaczenie i czyni z substancji lek lub truciznę (sprawdź historię leku Talidomid). W przypadku enancjomerów karwonu możemy samodzielnie doświadczyć różnic, posługując się zmysłem zapachu: (-)-karwon nadaje zapach mięcie zielonej, (+)-karwon pachnie krakersami, to zapach olejku kminkowego, o którym dowiesz się więcej ze wpisu Olejek kminku (Carum carvi).

Inna znana para enancjomerów to (+)-limonen  i (-)-limonen, znane z olejków cytrusowych – tu nie ma spektakularnej różnicy w zapachu.

Enancjomery mają przeważnie takie same parametry, jak temperatura topnienia czy wrzenia, ale mogą przejawiać odmienny wpływ biologiczny na organizm.

Warto też wiedzieć, że próby syntetyzowania molekuł zapachowych przez człowieka często zwieńczone są uzyskaniem innej struktury przestrzennej, niż występująca w naturze.

szklanka herbaty marokańskiej z liśćmi mięty
Obraz nr 6: nie tylko amerykańska - marokańska herbata z miętą zieloną. Typowym lokalnym napojem w Maroku jest herbata z miętą: obie zielone. Herbata jest słodzona. W Maroku, a nawet sąsiednich krajach, picie tej herbaty może mieć wręcz ceremonilany charakter. W domu oferowana jest gościom przez głowę rodziny, a poza domem serwowana w lokalach podobnie jak u nas kawa.

Przepis:

Olejek na ból brzucha – po zmieszaniu wmasować delikatnie w bolące miejsca

  • olej bazowy 1 łyżka
  • mięta zielona 6 kropli
  • rumianek 3 krople

Olejek mięty zielonej – charakterystyka

Metoda otrzymywania: destylacja z parą wodną ziela mięty (Mentha spicata).

Wygląd: jasny, słomkowy płyn o rzadkiej konsystencji.

Zapach: świeży, zielono-ziołowy, słodki, silny. Olejek miętowy szczególnie lubiany przez Amerykanów. Jest często stosowany jako dodatek do gum do żucia, past do zębów i innych środków do higieny jamy ustnej.

Olejek mięty zielonej w perfumerii i mydłach

Olejek mięty zielonej stosowany w licznych  kompozycjach, m.in. z lawendą w perfumach fougère (paprociowych) i jaśminem. Doskonale komponuje się z szałwią muszkatołową, pięknie ociepla ciężkie nuty wetiwerii, paczuli, cedrów.

To olejek o bardzo silnej projekcji, więc należy stosować go w niewielkiej ilości, by nie przytłumił innych nut. Siłę zapachu można wykorzystać w kompozycjach płynów odświeżających, niwelujących niekorzystne zapachy. Jest jednym z nielicznych zapachów, który potrafi zdominować zapach tytoniu. Olejek mięty zielonej jest też częstym dodatkiem do mydeł – jest o wiele trwalszy od mięty pieprzowej.

 

Olejek mięty zielonej – bezpieczeństwo stosowania

  • niskie ryzyko podrażnienia skóry i błon śluzowych
  • brak znanych przeciwwskazań,
  • maksymalne dopuszczalne stężenie na skórę: wg Tisseranda/Younga 1,7% lub wg IFRA 1,2% dla produktów pozostających na skórze,
  • status GRAS (jest na liście dodatków do żywności generalnie uważanych za bezpieczne przez amerykańską FDA).

Warto wiedzieć przed zakupem: mięta zielona nie zawiera mentolu, więc jest odpowiednia do stosowania u dzieci. Zawiera jednak częste alergeny limonen (25%) i linalol (0,5%).

Olejki w sklepie patronackim:

Herbiness: olejek mięty zielonej

Herbiness: olejek mięty pieprzowej

Właściwości terapeutyczne olejku mięty zielonej:

  • odkażający na skórę i błony śluzowe,
  • uspokajający,
  • udrażniający zatoki,
  • poprawiający i regulujący trawienie,
  • wzmacniający,
  • rozkurczający mięśnie gładkie,
  • pobudzający.

Zastosowanie terapeutyczne olejku mięty zielonej:

  • kolka,
  • niestrawność,
  • nudności,
  • wzdęcia,
  • dolegliwości trawienne,
  • ból brzucha,
  • nerwoból,
  • lumbago,
  • bóle mięśni,
  • migreny na tle nerwowym,
  • przemęczenie nerwowe.
Patronem Aromastrony jest sklep z olejkami eterycznymi Herbiness (Herbisklep). Oferuję tam prawdziwe olejki eteryczne, prawidłowo oznakowane i starannie wyselekcjonowane zgodnie z moją rozległą wiedzą z zakresu fitoterapii. Aktualnie w sklepie kolekcja podand 70 olejków eterycznych. Zbliżamy się do 100.

Bibliografia

Maud Grieve, Maude (1931): A Modern Herbal
Tisserand, Robert / Young, Rodney (2014): Essential Oil Safety. Second Edition
Worwood, Valerie Ann (2016): The Complete Book of Essential Oils and Aromatherapy. Revised and Expanded
Wrigley Botanical Gardens, Wikipedia, dostęp 28.04.2019

Zdjęcia i ilustracje spoza kolekcji własnej – źródła i informacje o licencji:

Obraz nr 1, Obraz nr 2, Obraz nr 3, Obraz nr 4, Obraz nr 5, Obraz nr 6

 

Published by admin

Powyższe opracowanie ma charakter edukacyjny. Nie traktuj go jako zalecenia medycznego i zachowaj rozsądek.