Olejek eteryczny mięty pieprzowej (Mentha piperita)

Olejek mięty pieprzowej to jeden z tych zapachów, które każdy bez trudu rozpozna – tak pachnie guma do żucia, pasta do zębów, miętówki i cienkie czekoladki z białym nadzieniem. Olejek mięty pieprzowej to zapach swojski, bliski, wydaje się nie mieć przed nami tajemnic. Tymczasem opis tego olejku to skomplikowana sprawa.

Olejek miętowy – metoda otrzymywania

Olejek mięty pieprzowej otrzymywany jest metodą destylacji zielonych części rośliny z gatunku Mentha piperita. Mięta pieprzowa to hybryda, powstała spontanicznie w wyniku skrzyżowania mięty wodnej i mięty zielonej. Miętę wodną (Mentha aquatica) bez trudu odnajdziesz na brzegu rzeki, a mięta zielona (Mentha spicata, ang. spearmint) znana jest z dzikich ogrodów. Nazwę mięcie pieprzowej nadał angielski botanik Joseph Ray na przełomie XVII i XVIII wieku. Jej opis zamieszczono w Farmakopei Londyńskiej z 1721 r. Pierwsze plantacje założono w Anglii, w hrabstwie Surrey w 1750 r. Miętę uprawiano w celu pozyskania olejku eterycznego. Roślina szybko zyskała popularność, do tego stopnia, że trafiała do bagażu emigrantów, a już w 1850 r. Ameryka stała się miętowym potentatem.

Obraz nr 1: grafika mięty pieprzowej pochodzi z książki "Köhler's Medizinal-Pflanzen" autorstwa niemieckiego lekarza i chemika Hermanna Adolpha Köhlera (1834-1879), edytowanej i wydawana po śmierci autora pod koniec XIX w.

Mięta pieprzowa to hybryda – jak  lawandyna

Mięta pieprzowa to hybryda, powstała w wyniku skrzyżowania dwóch gatunków mięty: Mentha spicata oraz Mentha aquatica. W botanice hybrydę oznacza się znakiem x, czyli Mentha x piperita. Mięta pieprzowa łączy w sobie cechy mięty wodnej (wysoka zawartość mentolu) i zielonej (słodki, przyjemny zapach). Ważne, że dla zachowania cech, hybrydę należy rozmnażać wegetatywnie, czyli przez podział. Możliwe jest uzyskanie różnych hybryd mięty pieprzowej i mówimy wtedy o odmianach. W XVIII w. w Anglii wyhodowano odmianę „białą” i „czarną”, a dzisiaj trudno zliczyć te wszystkie odmiany od „czekoladowych” po „ananasowe” i „lawendowe”.

Najsławniejszą hybrydą w świecie roślin olejkowych jest Lavandula x intermedia  (ang. lavandin) – lawandyna, czyli mieszaniec lawendy lekarskiej z lawendą szerokolistną. Warto to zachować w pamięci, bowiem olejek eteryczny z lawendy lekarskiej ma inny skład i zastosowania terapeutyczne niż olejek eteryczny uzyskany z hybrydy. Olejki te różnią się również ceną. Dla skomplikowania sprawy, istnieje też kilka odmian lawendowej hybrydy, a najsłynniejsza to odmiana Grosso.

Mięta pieprzowa – amerykańska kariera rośliny

Olejek eteryczny mięty pieprzowej błyskawicznie podbił serca klientów w Europie, a zapotrzebowanie rosło w szybkim tempie. Mięta pieprzowa ma dość wysokie wymagania siedliskowe i niewielkie angielskie plantacje nie mogły sprostać potrzebom rynku. W 1814 r. bracia Archibald i Nahum Burnett założyli niewielką plantację mięty pieprzowej nieopodal miasta Lyons, hrabstwo Wayne w stanie Nowy Jork, i zaczęli destylować olejek w samodzielnie zbudowanym aparacie. Warunki glebowe i klimat okazały się bardzo korzystne, uprawa nie wymagała dużego nakładu pracy, plony miały znakomitą jakość – wkrótce hrabstwo Wayne stało się miętową potęgą, z własnym królem mięty pieprzowej H. G. Hotchkissem.

Olejek mięty pieprzowej – destylacja prosta i destylacja z parą wodną

Bracia Burnett pozyskiwali olejek miętowy w procesie destylacji prostej. Do destylatora wlewano wodę, miętę umieszczano na sitach, a ogień rozpalano pod destylatorem. Destylacja trwała kilka godzin. W 1846 r. H.G. Hotchkiss, „Miętowy Król”,  zastosował destylację z parą wodną: w destylatorze umieszczano miętę i dostarczano parę wodną, wytwarzaną w oddzielnym zbiorniku.

Obie te techniki destylacji praktykowane są również obecnie. Najlepiej znanym aparatem do destylacji prostej jest alembik. Najstarsze, ceramiczne aparaty do destylacji prostej, pochodzą z Tepe Guara w Mezopotamii (dzisiejszy Irak) – aparat datowany na 3500 r. p.n.e. Na terenie dzisiejszej Słowacji odnaleziono części aparatu z roku 1500 p.n.e. (Spišský Štvrtok). Pierwsze aparaty do destylacji działały podobnie do stosowanej obecnie amatorskiej „metody garnkowej”.

 

rysunek kwitnącej na fioletowo mięty wodnej wraz z systemem korzeniowym
Obraz nr 2: Mięta wodna - rycina pochodzi z publikacji "Flora Batava" t. III z 1814 r., której wydawcą był Jan Kops, niederlandzki agronom i botanik. Rodzaj Mentha to 25 gatunków i liczne odmiany. Miętę wodną stosować można do sporządzenia bezpiecznych w stosowaniu herbatek. Napary z mięty wodnej działają napotnie, przeciwzapalnie, trawiennie, łagodzą dolegliwości miesiączkowe. Silny wywar z mięty wodnej ma działanie wymiotne (emetic).
Średniowieczny alembik - naczynie do destylacji prostej
Obraz nr 3: olejki eteryczne destylowano długo przed powstaniem słowa aromaterapia - wykorzystywano je w celach leczniczych, kosmetycznych, przy balsamowaniu zwłok, do wyrobu perfum. Na ilustracji średniowieczna aparatura do destylacji prostej - alembik.
Obraz nr 4: retorta to uproszczona, jednoczęściowa forma alembiku. Ta jest miedziana, ale retorty wykonywane były również ze szkła, a obecnie ich miejsce zajęły zestawy łączone za pomocą szlifów.

Olejek mięty pieprzowej – który lepszy?

Dość długo utrzymywał się pogląd, że olejek z angielskich plantacji przewyższa jakością ten pochodzący z Wayne. Dla „poprawienia wydajności” olejek angielski mieszano z pochodzącym z Ameryki, a także z olejkiem mięty polnej, uprawianej w Japonii i Chinach.

Miętę polną, Mentha arvensis, uznawano za gorszy gatunek mięty, do tego stopnia, że jeśli pojawiała się na angielskiej plantacji jako chwast, plantację tę porzucano. Bezwzględnie zwalczano również bluszczyk kurdybanek i inne aromatyczne rośliny. Na plantacjach amerykańskiego króla mięty wypasano owce: wyjadały chwasty jak przymiotno kanadyjskie i inne, zaś silnie aromatyczna mięta pieprzowa nie budziła ich zainteresowania.

Aktualnie w sprzedaży dostępne są zarówno olejek mięty pieprzowej, jak i olejek mięty polnej (Mentha arvensis). Olejek mięty polnej występuje w dwóch formach: dementolizowanej i naturalnej.

Olejek miętowy – cenny olejek o bogatym składzie

Olejek mięty pieprzowej to bezbarwny lub żółtawy płyn. Gęstość w temperaturze 15 st C wynosi 0.900-0.920. Z upływem czasu lub przy przechowywaniu w otwartej buteleczce olejek może ściemnieć i zgęstnieć. Ponadto dobrze rozpuszcza się w etanolu (spirytusie 95%) w proporcji 1:1.

Olejek mięty pieprzowej poddany ochładzaniu wytrąca kryształy mentolu, zwanego kiedyś „kamforą miętową”. Zawartość mentolu w olejku mięty pieprzowej jest zmienna, w granicach 20-60% (mentol wraz z formą zestryfikowaną). Olejek mięty polnej (M. arvensis) zawiera znacznie więcej mentolu, a w związku z tym nawet w temperaturze pokojowej ma półpłynną, częściowo skrystalizowaną formę. Takie zjawisko krystalizowania składników obserwować można również w innych olejkach eterycznych, np. anyżowym, cedru wirginijskiego, bukka brzozowego (buchu) lub tymianku. Krystalizuje cały olejek lub kryształy wytrącają się na dnie buteleczki, w różnej ilości, zależnie od składu olejku eterycznego.

Olejek, w którym zaobserwujesz kryształy, wstaw przed użyciem do kąpieli wodnej. Kryształy rozpuszczą się i olejek uzyska jednorodną konsystencję. Jeśli natomiast przy częściowo skrystalizowanym olejku wykorzystasz tylko płynną frakcję, to jest to „frakcjonowany olejek eteryczny„. To proste zjawisko krystalizacji wykorzystuje się w przemysłowej produkcji mentolu (również tymolu i innych): olejek mięty pieprzowej lub mięty polnej poddaje się działaniu niskiej temperatury, mentol krystalizuje, oddziela się mentol, a olejek może trafić do sprzedaży w formie dementolizowanej (frakcjonowanej).

Kryształy mentolu utrzymują stałą formę w temperaturze do 42 st. C. Po ogrzaniu uzyskuje formę płynną i można rozlać mentol do foremek, a po ostudzeniu powstają mentolowe sztyfty.

W Japonii mentol ma długą tradycję stosowania. Nosi tam nazwę Hakka-ne-sei lub Hakka-no-Hari, a używano go  do wytwarzania maści Hotan. W Chinach olejek miętowy nazywano Po-ho-jo (Odorography).

Prócz mentolu olejek męty pieprzowej zawiera: menton, neomentol, 1-8 cineol, mentofuran, isomenton, isomentol, terpinen-4-ol, beta-pulegon, limonen, pinen, piperiton, germacren, beta-kariofilen (Tisserand / Young).

Jeśli olejek mięty pieprzowej zawiera zbyt dużo mentofuranu, co negatywnie wpływa na zapach, a także zmniejsza walory terapeutyczne olejku (mentorufan to komponent toksyczny, jego zawartość w olejku miętowym jest zmienna i wynosi 0-9%), producent może poddać olejek ponownej destylacji. Procedurę tę przeprowadzić można w obniżonym ciśnieniu, co pozwoli na wyeliminowanie ze składu niektórych komponentów, w tym wypadku mentofuranu. W wyniku drugiej destylacji uzyskuje się olejek bezbarwny, o bardziej słodkim, przyjemnym zapachu. Podobną dwustopniową destylację stosuje się do olejku tymiankowego (dla uzyskania tymianku białego) czy dla olejków cytrusowych (dla wyeliminowania furanokumaryn).

Opisane powyżej techniki frakcjonowania i podwójnej destylacji to rodzaj procesów technologicznych, które dają olejek, odbiegający składem od olejku występującego naturalnie w roślinie. Temat wzbudza niekiedy kontrowersje. Warto zauważyć, że opisana tutaj podwójna destylacja różni się zasadniczo od destylacji wieloetapowej, stosowanej przy ylang-ylag,

 Zapach miętowy – nie tylko z mięty pieprzowej

W poszukiwaniu miętowego zapachu sięgamy najczęściej po olejek mięty pieprzowej lub polnej, charakteryzujące się przenikliwym zapachem mentolu. Kolejny składnik o miętowym zapachu to menton (pachnie nieco inaczej niż mentol). Menton to składnik olejku mięty pieprzowej, polnej, a także kocimiętki (Calamintha nepeta), buchu CT diosfenolowy (Agathosma betulina) oraz mięty polej (Mentha pulegium). Pulegon to kolejny składnik olejków eterycznych o zapachu miętowym, który występuje w mięcie polej, buchu CT pulegon, w niewielkiej ilości w mięcie pieprzowej i polnej (arvensis). Piperiton jest izomerem pulegonu i głównym składnikiem olejku eterycznego eukaliptusa miętowego (Eucalyptus dives).

Wymienione olejki mają nieco podobne nuty miętowe w zapachu, jednak nie należy ich stosować z tego powodu zamiennie – każdy ma własną charakterystykę i przeznaczenie.

Olejek eteryczny mięty pieprzowej – zastosowanie lecznicze według WHO

Zastosowanie medyczne na podstawie udokumentowanych badań: wewnętrznie przy zespole jelita drażliwego oraz w problemach trawiennych, przy wzdęciach i zapaleniu błony śluzowej żołądka – olejek jest środkiem wiatropędnym, działa rozkurczowo na mięśnie gładkie. Przy bólach głowy – masaż rozcieńczonym olejkiem miętowym znosi napięciowe bóle głowy, a także może przyczynić się do zrelaksowania mięśni oraz poprawy funkcji poznawczych.

Zastosowanie w fitoterapii tradycyjnej: zewnętrznie i wewnętrznie przy przeziębieniach.

Zastosowanie w medycynie ludowej: przy stanach zapalnych dróg moczowych, żółtaczce, cukrzycy, bólach miesiączkowych, dyzenterii.

Uwaga: olejku nie należy zażywać przy stanach zapalnych układu trawiennego. Olejku nie należy używać przy małych dzieciach – wdychanie olejku mięty pieprzowej jest dla dzieci niebezpieczne (do 30 miesiąca życia). Więcej przeciwwskazań oraz możliwe skutki uboczne przy przedawkowaniu olejku dostępne w monografii WHO (zob. bibliografię).

Dawkowanie:

  • przy problemach trawiennych dzienna dawka 0,2–0,4 ml olejku trzy razy dziennie, w rozcieńczonej formie (2-12 kropli na cukrze).
  • inhalacja 3-4 krople olejku w gorącej wodzie.
  • w pastylkach: 2-10 mg na pastylkę.
  • przy zespole jelita wrażliwego 0,2–0,4 ml olejku trzy razy dziennie w tabletkach/kapsułkach powlekanych, odpornych na działanie soku żołądkowego
  • w preparatach do stosowania zewnętrznego 5-20% w podłożach tłustych, 5-10% olejku w podłożach wodno-etanolowych
  • olejek miętowy wykorzystuje się również do maskowania smaku innych medykamentów.

Olejek mięty pieprzowej na świąd skóry

Olejek mięty pieprzowej ze względu na zawarty w nim mentol ma udowodnione działanie przeciwświądowe. Świąd, czyli swędzenie skóry, może występować w różnych sytuacjach: w wyniku poparzeń, ukąszeń owadów, jako skutek uboczny leczenia onkologicznego, a także w chorobach skóry jak atopowe zapalenie skóry. Jest to bardzo nieprzyjemny objaw, który może prowadzić do bezsenności oraz do poważnych zaburzeń nastroju z depresją włącznie. W przypadku atopowego zapalenia skóry, zwłaszcza silnego stanu zapalnego (czerwone „placki” na skórze), schładzanie lub wywoływanie uczucia chłodu przynosi chorym znaczną ulgę. Zobacz też listę ziół na rany po ukąszeniu owadów – lista na 1000roślin.

Mięta na nudności

Inhalacje olejkiem miętowym zalecane są przy nudnościach (choroba lokomocyjna, nudności pooperacyjne, związane z przyjmowanymi lekami, w ciąży). Skuteczne są mięta pieprzowa i mięta zielona. Mieszanki olejków szczególnie polecane na nudności zawierają w składzie również olejek imbirowy. Warto przetestować olejki jako alternatywę dla popularnego Aviomarinu. Mięta pieprzowa i imbir w formie olejku są dozwolone u dzieci powyżej 30 miesiąca życia.

Olejki można rozpylać lub przygotować podręczny inhalator: w opakowaniu umieść gazę nasączoną olejkiem, zakręć wieczko. Wąchaj, w razie potrzeby.

Maść przeciwbólowa z olejkiem miętowym – skład z pominięciem opium i amoniaku: oliwa, olejek miętowy, olejek terpentynowy, alkohol – każdy składnik po 10 ml. Wymieszaj i stosuj 3-4 razy dziennie.

Olejek miętowy – zastosowanie według starszych źródeł

Historycznie olejek miętowy stosowano na problemy trawienne, a także przy oparzeniach i bólu zębów. Spray z olejkiem miętowym zalecano dla złagodzenia bólu przy stanach zapalnych jamy ustnej i migdałków. 

Inhalacje olejkiem mięty pieprzowej zalecano osobom starszym, dla łagodzenia przewlekłych stanów zapalnych dróg oddechowych i przy astmie.

Olejek miętowy ma działanie antybakteryjne, od lat wykorzystywany jest  do wyrobu preparatów do higieny jamy ustnej, np. proszków i mydeł do zębów.

Przeciwbólowe działanie olejku mięty pieprzowej

Tradycyjne zastosowanie olejku mięty pieprzowej jako lek na migreny znalazło potwierdzenie w badaniach: roztwór 10% olejku mięty pieprzowej w etanolu wykazał działanie przeciwbólowe porównywalne z dawką 1000 mg paracetamolu. Inne olejki eteryczne, polecane przy migrenach to m.in: lawenda lekarska, majeranek (Origanum majorana), rozmaryn, bazylia.

Olejek mięty pieprzowej można z powodzeniem stosować na bóleh mięśni, stawów, w preparatach do nanoszenia na skórę. Stosowany na skórę ma działanie znieczulające (prawdopodobnie przez pobudzenie receptorów zimna TRPM8 – więcej na ten temat w artykule „Why menthol chills your mouth when it’s not actually cold„).

Pod wpływem działania olejku dochodzi do rozszerzenia się ścian naczyń krwionośnych (wazodylatacja), a przez to szybszej absorpcji substancji leczniczych zawartych w maści, sprawniejszego przepływu krwi i oczyszczania miejsc objętych stanem zapalnym z toksyn. Dzięki temu olejek mięty pieprzowej zaliczyć można do znieczulających i przeciwzapalnych.

Najskuteczniejsze preparaty to jednak te łączące olejek miętowy z innymi komponentami, np. z goździkiem, eukaliptusem i kamforą. Mentol jest jednym ze składników różnorodnych maści „tygrysich”. Na przykład w składzie czerwonej maści tygrysiej mamy: 10% mentolu, 11% kamfory, 7% olejku kajeputowego, 6% dementolizowanego olejku miętowego, 5% olejku goździkowego i podłoże maściowe do 100% (podłoże zawiera również niewielką ilość olejku cynamonowego).

Obraz nr 5: rysunek alembiku do destylacji z parą wodną pochodzi z "Dictionnaire encyclopédique de l'épicerie et des industries annexes" Alberta Seigneurie z 1904 r.
rysunek mięty polnej przedstawiający całą roślinę
Obraz nr 6: mięta polna (Mentha arvensis, ang. corn mint) - ryc. również z publikacji Jana Kopsa, "Flora Batava" t. XV. Mięta polna traktowana była jako wielkie zagrożenie dla plantacji mięty pieprzowej - trudno było ją wytępić, a jej obecność obniżała jakość olejku eterycznego. Mięta polna uprawiana jest w Japonii i Chinach na wielką skalę. Olejek mięty polnej zawiera tak dużo mentolu, że krystalizuje w temperaturze pokojowej. Po wymrożeniu olejku można oddzielić około 40% mentolu zawartego w olejku. Mentol trafia do sprzedaży w postaci kryształów, a pozostały olejek oferowany jest pod nazwą "dementolizowany olejek mięty arvensis". Nazwa jest nieco myląca, bowiem w takim olejku zawartość mentolu jest nadal wysoka i wynosi około 55%. Rozróżnienie zapachu mięty polnej i mięty pieprzowej nie jest łatwe nawet dla ekspertów.
rycina mięty polej z łacińskim podpisem
Obraz nr 7: mięta polej (Mentha pulegium, ang. pennyroyal), rycina pochodzi również z publikacji "Flora Batava", t. IX. Olejek składa się w 80% z pulegonu. Jej nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy pulex - mucha, ponieważ Rzymianie stosowali ją jako naturalny repelent. Mięta polej przez wieki uznawana była za cenną roślinę leczniczą. Zalecano ją do dezynfekowania wody, zapach wdychano przy nadmiernej nerwowości i bólach głowy, przy histerii, przeziębieniu i bólach stawów (również w formie hydrolatu). Lecznicze zastosowanie mięty polej zostało podważone badaniami, które wykazały hepatotoksyczność pulegonu. Olejki zawierające pulegon są zabronione w czasie ciąży - mięta polej stosowana była jako środek wywołujący miesiączkę i poronny (emmenagogue i abortifatient). Izomer pulegonu - piperiton, jest natomiast w stosowaniu bezpieczny - nie wykazano toskyczności.
Kolorowa puszka z pastylkami na gardło 'Allenburys'
Obraz nr 8: olejek mięty pieprzowej stosowany był do wyrobu przeróżnych medykamentów i można go odnaleźć w setkach przepisów. Na przykład tinktura kajeputowa składała się z olejków: kajeputowego, mięty pieprzowej i goździków oraz alkoholu, każdego ze składników 4 płynne uncje. Na fotografii pastylki na ból gardła z olejkiem miętowym z 1920 r.
reklama przedstawiająca kobietę dezynfekującą ranę płynem listerine
Obraz nr 9: Listerine - to obecnie antyseptyczny płyn do płukania jamy ustnej i chyba najbardziej rozpoznawalny produkt w tej kategorii. Stworzony został przez amerykańskiego chemika Josepha Lawrence'a w 1879 r., który zainspirowany był działalnością brytyjskiego chirurga Josepha Listera - pioniera stosowania środków odkażających podczas zabiegów chirurgicznych. Listera do tych innowacji zainspirował z kolei sam Pasteur. Płyn Listerine miał być początkowo antyseptykiem stosowanym podczas zabiegów chirurgicznych i jak widać na powyższej reklamie, polecano go także do dezynfekcji ran, a dopiero pod koniec XIX w. znalazł zastosowanie dentystyczne i w tym charakterze stosowany jest do dziś. Pierwotna receptura objęta była tajemnicą, ale wiadomo, że płyn Listerine zawierał związki występujące w olejkach eterycznych: eukaliptol, mentol, salicylan metylu oraz tymol.
plakat reklamujący maść VapoRub firmy Vicks
Obraz nr 10: skierowana do matek reklama maści VapoRub firmy Vicks z 1922 r. Jak zachwala producent, maść to połączenie najwyższej jakości sprawdzonych remediów na przeziębienie, stany zapalne, skaleczenia, ból i wiele innych dolegliwości dziecięcych. Te składniki, pozyskiwane "wśród trudów i niebezpieczeństw" w egzotycznych krajach to: mentol, kamfora, eukaliptus, tymianek, jałowiec, gałka muszkatołowa i olejek terpentynowy. Maść VapoRub dostępna jest do dzisiaj w sprzedaży.

Receptura mieszanki olejków z miętą (w Herbisklepie pod nazwą Mace 03):

  • Litsea cubeba olejek eteryczny 1 ml
  • cynamon kora o.e. 1 ml
  • mięta pieprzowa o.e. 3 ml
  • osnówka muszkatołowca (mace) o.e. 0,5 ml
  • goździk o.e. 0,5 ml
  • kolendra nasiona o.e. 0,5 ml
  • tymianek o.e.0,5ml

Właściwości terapeutyczne olejku mięty pieprzowej:

  • przeciwbólowy (głowa, mięśnie, stawy),
  • znieczulający, chłodzący
  • przeciwbakteryjny,
  • przeciwzapalny,
  • odkażający na skórę i błony śluzowe,
  • przeciwskurczowy,
  • przeciwwzdęciowy,
  • żółciopędny,
  • udrażniający zatoki,
  • pobudzający,
  • regulujący procesy trawienia

Zastosowanie:

  • problemy trawienne (nudności, kolka, refluks)
  • stany zapalne jelit,
  • zespół jelita drażliwego (IBS),
  • niedrożne zatoki,
  • bóle mięśni, nerwobóle
  • wyczerpanie psychiczne i fizyczne,
  • napięcie,
  • zmęczenie, apatia
  • ułatwia zapamiętywanie
  • jako promotor przejścia
  • maskowanie zapachów

Olejek mięty pieprzowej – działanie na drogi oddechowe

Olejek mięty pieprzowej ma również korzystny wpływ na drogi oddechowe. Pomaga zwalczać infekcje, ma działanie przeciwzapalne, przeciwskurczowe, wykrztuśnie, rozrzedza śluz (działa mukolityczne). Pomaga przy schorzeniach zatok, przy czym nie wywołuje nadprodukcji śluzu, jak w przypadku np. olejku sosnowego. Przy schorzeniach zatok i dróg oddechowych olejek mięty pieprzowej warto połączyć z eukaliptusem lub dowolnym olejkiem bogatym w eukaliptol (inna nazwa 1-8 cineol). W ciężkich przypadkach pomaga również dodatek geranium, tymianku oraz golterii.

Olejek mięty pieprzowej używany jest w leczeniu mukowiscydozy.

Olejek mięty pieprzowej – wpływ na psychikę

Wdychanie olejku mięty pieprzowej przyczynia się do poprawy funkcji poznawczych, jednocześnie działa relaksująco na mięśnie (niezwykle przydatny w czasie podróży samochodem). Poprawia wydolność fizyczną, również u sportowców. Olejek miętowy działa stymulująco na pamięć, podobnie jak rozmaryn, Litsea cubeba, goździk. Tę właściwość można wykorzystać zarówno u osób uczących się, jak i osób starszych, również z problemami neurologicznymi. Mieszanka na pamięć: Litsea cubeba 20 kropli, mięta pieprzowa 10 kropli pachnie wesoło, świeżo i jest powszechnie lubiana. Warto również wypróbować połączenie olejku mięty pieprzowej i cytryny, w dowolnych proporcjach.

Olejek miętowy i mentol – składnik leków Mentowal i Validol

Preparaty Mentowal i Validol to połączenie mentolu z charakterystycznym dla kozłka (Valeriana officinalis) kwasem walerianowym. W wyniku reakcji powstaje ester kwasu walerianowego (ester mentylowy kwasu walerianowego). Jednakże obecnie dominuje pogląd, że za rozluźniające i uspokajające działanie kozłka odpowiadają zawarte w nim seskwiterpeny, np. walerianol – komponent  charakterystyczny dla olejku z kozłka i olejku amyrisowego (zobacz opis Amyris balsamifera). Walerianol w postaci olejku z kozłka lub amyrisowego nie wymagają towarzystwa mentolu dla skutecznego działania uspokajającego, jednak w połączeniu z miętą działają szybciej, są łatwiejsze w dozowaniu, inhalacji, a stosowane na skórę wchłaniają się zdecydowanie lepiej. Połączenie olejku mięty pieprzowej i olejku amyrisowego w proporcji 4:1 sprawdza się doskonale przy napięciowych bólach głowy, ma też działanie ogólnie rozluźniające, w tym na mięśnie szkieletowe.

Olejek mięty pieprzowej – promotor przejścia

Olejek mięty pieprzowej zastosowany w preparacie do stosowania na skórę przyspiesza wchłanianie preparatu, czyli działa jako tzw. promotor przejścia. Inne olejki eteryczne o podobnym działaniu to m.in. olejek eukaliptusowy (dzięki zawartości 1-8 cineolu), olejki cytrusowe (zawartość limonenu), tymianek (zawartość tymolu). Do olejkowych promotorów przejścia generalnie przyporządkować można olejki zaliczane w perfumerii do „nut głowy”. Cechą charakterystyczną olejków z tej grupy jest wysoka lotność, a ich zapach szybko znika. Zjawisko to wykorzystać można przy preparowaniu mieszanek aromaterapeutycznych do stosowania na skórę, kosmetyków i maści leczniczych. Przykładem preparatu kosmetycznego z miętą jako promotorem przejścia, olejkiem Litsea cubeba oraz ekstraktami z ziół jest krem do pielęgnacji nóg skłonnych do żylaków. Bazowy przepis znajduje się na blogu Herbiness.

Zjawisko krystalizacji składników olejków eterycznych jest dość powszechne i dotyczy olejków zawierających mentol, tymol, diosphenol, cedrol i anetol. Na fotografii kryształy PMD - krystalicznej formy cytronelalu z olejku Corymbia citridora, znanego też pod nazwą eukaliptus cytrynowy. Krystalizacja cytronelalu następuje po przeprowadzenie kilkunastogodzinnej procedury z użyciem kwasku cytrynowego i wody. Powstałe kryształy mają wielką moc pobudzania receptorów zimna, jak mentol. Ponadto są najsilniejszą naturalną substancją, stosowaną jako repelent przeciwko komarom. Więcej na temat procedury tworzenia kryształów PMD na blogu Herbiness. Repelenty z tym składnikiem dostępne są w sklepie patronackim Aromastrony.

Olejek mięty pieprzowej – charakterystyka zapachu

Zapach: mocny, świeży, trawiasto-miętowy, o głębokiej balsamicznej słodyczy i słodkiej nucie bazy (czyli po ulotnieniu zapachu świeżości, zostaje zapach słodyczy). Sam zapach sprawia wrażenie chłodnego przez skojarzenie ze smakiem miętowym, ponadto silnie podrażnia receptory zimna na skórze i błonach śluzowych (stąd chłodzące właściwości produktów z olejkiem miętowym). Jest to jeden z najpopularniejszych olejków miętowych, ale prawie nie używany w perfumerii – bardzo szybko dominuje kompozycję. Olejek mięty pieprzowej jest często dodawany do cukierków, past do zębów i gum do żucia. Doskonale maskuje nieprzyjemne zapachy.

 

Olejek mięty pieprzowej – bezpieczeństwo stosowania (wg  Tisseranda/Younga):

  • olejek działa żółciotwórczo, nie stosować doustnie przy zapaleniu pęcherzyka żółciowego, zastojach żółci, niedrożności przewodów żółciowych i przy uszkodzeniu wątroby
  • nie używać w pobliżu twarzy niemowląt i dzieci,
  • należy zachować ostrożność przy chorobie refluksowej przełyku (ang. GERD),
  • nie przekraczać dziennej dawki dla dorosłych: 152 mg,
  • maksymalne  stężenie na skórę: 5,4% w kremach i maściach
  • status GRAS (jest na liście dodatków do żywności generalnie uważanych za bezpieczne przez amerykańską FDA).
  • olejek nie jest fototouczulający

Bezpieczeństwo stosowania w ciąży

Olejek mięty pieprzowej zalecany bywa w wielu preparatach do stosowania na skórę u ciężarnych, gdzie stężenie nie przekracza 0,5%. Preparaty te mają zastosowanie do leczenia porannych nudności, świądu skóry, bólu mięśni. Warto jednak mieć na uwadze, że mięta znajduje się na liście ziół niewskazanych w czasie ciąży, dostępnej tutaj na stronie dr. Henryka Różańskiego i należy zachować szczególną ostrożność.

Olejki miętowe w sklepie patronackim:

Herbiness: olejek mięty pieprzowej

Herbiness: olejek mięty zielonej

Herbiness: olejek amyrisowy

Herbiness: mieszanka olejków eterycznych z miętą

Herbiness: repelenty z kryształami eukaliptusa

 

Patronem Aromastrony jest sklep z olejkami eterycznymi Herbiness (Herbisklep). Oferuję tam prawdziwe olejki eteryczne, prawidłowo oznakowane i starannie wyselekcjonowane zgodnie z moją rozległą wiedzą z zakresu fitoterapii. Aktualnie w sklepie kolekcja ponad 70 olejków eterycznych. Zbliżamy się do 100.

Bibliografia:

Arctander, Steffen (1960): Perfume and Flavor Materials of Natural Origin
Buckle, Jane (2016): Clinical Aromatherapy. Essential Oils in Healthcare. Third Edition
Listerine, w Wikipedia, dostęp 22.04.19
Maud Grieve, Maude (1931): A Modern Herbal
Mikulski, Jenny (2019): MINT IN THE MUCKLANDS Imagining the 19th Century Peppermint Oil Industry in Lyons, New York
Price, Shirley / Price, Len (wyd.) (2012): Aromatherapy for Health Professionals
Romm, Aviva (2010): „Abortifacients and Emmenagogues”, w: Botanical Medicine for Women’s Health
Sawer, J. Ch. (1892): Odorographia: a Natural History of Raw Materials and Drugs used in the Perfume Industry
Schlosser, Štefan (2011): „Distillation – from Bronze Age till today (extended abstract)”, w: PROCEEDINGS 38th International Conference of Slovak Society of Chemical Engineering
Tisserand, Robert / Young, Rodney (2014): Essential Oil Safety. Second Edition
WHO monographs on selected medicinal plants t. II (2004)
Why menthol chills your mouth when it’s not actually cold (2015), dostęp 22.04.19
Worwood, Valerie Ann (2016): The Complete Book of Essential Oils and Aromatherapy. Revised and Expanded
Wu, J. / Xu, R. / Zhan, R. / Luo, G. / Niu, X. / Liu, Y. / Lee, B.T. / Flury, M. / Wong, C.H. / Fok, M., / Lau, J.Y. (2016): „Effective symptomatic treatment for severe and intractable pruritus associated with severe burn-induced hypertrophic scars: A prospective, multicenter, controlled trial”, w: Burns

Zdjęcia i ilustracje spoza kolekcji własnej – źródła i informacje o licencji:

Obraz nr 1, Obraz nr 2, Obraz nr 3, Obraz nr 4, Obraz nr 5, Obraz nr 6, Obraz nr 7, Obraz nr 8, Obraz nr 9, Obraz nr 10

 

 

 

Published by admin

Powyższe opracowanie ma charakter edukacyjny. Nie traktuj go jako zalecenia medycznego i zachowaj rozsądek.